D.Ä°.B. TAKDÄ°M

TAKDÄ°M
Diyanet İşleri Başkanlığı 3 Mart 1924 tarihinde 429 Sayılı Kanunla Başbakanlığa bağlı bir teşkilat olarak kurulmuştur.
Anayasamızın 136. maddesinde belirtildiÄŸi üzere Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı, genel idare içinde yer alan bir kamu kurumu olup, “laiklik ilkesi doÄŸrultusunda, bütün siyasi görüş ve düşünüşlerin dışında kalarak ve milletçe dayanışmayı ve bütünleÅŸmeyi amaç edinerek özel kanununda gösterilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür. Ä°lgili kanunda da bu görevler, “Ä°slâm Dininin inançları, ibadet ve ahlâk esasları ile ilgili iÅŸleri yürütmek, Din konusunda toplumu aydınlatmak ve ibadet yerlerini yönetmek” ÅŸeklinde belirlenmiÅŸtir.
Diyanet İşleri Başkanlığı, her türlü siyasi görüş ve düşüncenin üstünde kalarak milli birlik ve dayanışmayı temin etmeyi, kardeşlik, yardımlaşma ve fedakarlık başta gelmek üzere dinimizin yüce prensiplerini vatandaşlarımıza tanıtmayı, din konusunda halkımızı doğru bilgilendirmeyi, manevi ve ahlaki değerlere bağlılıklarını artırmayı amaç edinmektedir.
BaÅŸkanlığımız din hizmetlerini ifa ederken ve yönetirken mezhep, eÄŸilim, kültür ve cinsiyet ayırımı yapmaksızın toplumun her kesimine eÅŸit hizmet sunmaya, kiÅŸilerin dinin gereklerini yerine getirme veya getirmeme özgürlüğüne saygılı olmaya büyük özen göstermektedir. Peygamberimizin “müsamaha dini” olarak tanımladığı Yüce Dinimizin birlikte ve barış içinde yaÅŸamayı kolaylaÅŸtıran hoÅŸgörüsü de bunu gerektirmektedir. Din hizmetlerinin ifasında asırlardır devam edegelen dinî tecrübenin, amelî ve fikrî mirasın ortak paydasının esas alınması ve istikrarın korunması da, toplumsal barışa ve dinin bütünleÅŸtirici iÅŸlevine atfettiÄŸimiz önemin bir parçasını teÅŸkil eder.
Diyanet İşleri Başkanlığı yurtiçinde il ve ilçe müftülükleri olarak, yurtdışında vatandaş ve soydaşlarımızın yaşadığı ülkelerde ise din hizmetleri müşavirlik ve ataşelikleri şeklinde teşkilatlanmış bulunmaktadır. Başkanlık gerek merkez, gerekse taşra ve yurtdışı teşkilatlarındaki kadrolarıyla, yasal görev tanımına uygun olarak ve yukarıda zikredilen prensipler doğrultusunda işlevini başarı ile yerine getirmektedir.

KURULUŞU VE TARİHİ GELİŞİMİ

Osmanlı Devleti’nde din iÅŸleri MeÅŸihat Makamlığı’nca Åžeyhülislam eliyle yürütülürdü. 1920 yılında Ankara’da kurulan Meclis Hükümetinde MeÅŸihat, “Åžer’iye ve Evkaf Vekâleti” adıyla “Bakanlık” olarak yer almış, 1924 ‘e kadar da bu statü aynen devam etmiÅŸtir.

Din hizmetlerinin politikanın dışında ve üstünde tutulması gerçeÄŸinden hareketle 3 Mart 1924 tarihinde Åžer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılarak yerine, 429 sayılı Kanunla, BaÅŸvekâlet bütçesine dahil ve BaÅŸvekâlete baÄŸlı Diyanet Ä°ÅŸleri ReisliÄŸi, bugünkü adıyla Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı kurulmuÅŸtur.

Millî Mücadele yıllarında büyük hizmetler vermiş, idarî tecrübesi olan ve uzun zaman Ankara Müftülüğü görevinde bulunan Börekçizade Mehmet Rıfat Efendi, 1 Nisan 1924 tarihinde Diyanet İşleri Reisliğine getirilmiştir. En yüksek devlet memuru maaşı alan Diyanet İşleri Reisine, bakanlara verilen kırmızı plakalı bir makam aracı tahsis edilmiş ve protokoldeki yeri de bu özelliklere göre belirlenmiştir.

Diyanet İşleri Reisliğinin merkez teşkilatı, kuruluşunun ilk yıllarında Heyeti Müşavere, Memurin ve Sicil Müdüriyeti, Müessesatı Diniye Müdüriyeti, Evrak Müdüriyeti ve Levazım Müdüriyeti birimlerinden oluşturulmuştur. 1927 yılında Tetkiki Mesahif Reisliği ile Teberrukât Heyeti Reisliği birimleri kurulmuştur. 5 Temmuz 1939 tarihinde kabul edilen 3665 sayılı kanunla da Reis Muavini kadrosu ihdas edilmiştir.

14 Haziran 1935 tarihinde kabul edilerek 22 Haziran 1935 ‘de yürürlüğe giren 2800 Sayılı “Diyanet Ä°ÅŸleri ReisliÄŸi TeÅŸkilat ve Vazifeleri Hakkında Kanun”, BaÅŸkanlığın ilk teÅŸkilat kanunu olmuÅŸtur. Bu kanunla teÅŸkilatın yapısı, kadro oluÅŸumu, merkez ve taÅŸra görevlilerinin nitelikleri ve tayin usulleri gösterilmiÅŸtir. TeÅŸkilatın görevleri ise söz konusu kanunun 2. maddesi gereÄŸince düzenlenen ve 11 Kasım 1937 tarih ve 7647 sayılı kararname ile yürürlüğe konan “Diyanet Ä°ÅŸleri ReisliÄŸi TeÅŸkilatı’nın Vazifelerini Gösterir Nizamname?de belirtilmiÅŸtir.

1927 yılında oluÅŸturulan yapıda, 1950 yılına kadar herhangi bir deÄŸiÅŸiklik yapılmamış, 20 Nisan 1950 tarihinde yürürlüğe konan 5634 sayılı Kanunla Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı günün ÅŸartlarına göre yeniden düzenlenmiÅŸtir. Kanuna göre merkez teÅŸkilatındaki bazı birimlerin adları deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ, mevcut yapıya 1 adet baÅŸkan yardımcılığı ilave edilmiÅŸ, hayrat hademesi ve yayın müdürlükleri olmak üzere 2 yeni müdürlük kurulmuÅŸtur. Ayrıca ilk defa “Gezici Vaizlik” ihdas edilerek bütün vaizler maaÅŸlı kadroya geçirilmiÅŸtir. 1951 yılında ise ilk defa Yayın Müdürlüğüne baÄŸlı Dini Yayınlar Döner Sermaye Saymanlığı kurulmuÅŸtur.

1961 Anayasası; 154. Maddesiyle Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı’nı bir Anayasa kurumu olarak düzenlemiÅŸ, genel idare içinde yer vermiÅŸ ve bu kurumun, özel kanununda gösterilen görevleri yerine getirmesini öngörmüştür.

1961 Anayasasının öngördüğü doÄŸrultuda 22.06.1965 tarih ve 633 sayılı “Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı KuruluÅŸ ve Görevleri Hakkında Kanun” ile BaÅŸkanlık yeni bir düzenlemeye kavuÅŸturulmuÅŸtur. Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı Merkez TeÅŸkilatına bugünkü organik yapısını kazandıran ve Diyanetin tarihi geliÅŸimi içerisinde yeni bir dönemi baÅŸlatan da bu kanun olmuÅŸtur.

30.04.1979 tarihinde yürürlüğe giren 26.04.1976 tarih ve 1982 sayılı Kanunla, 633 Sayılı “Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı KuruluÅŸ ve Görevleri Hakkında Kanun”da geniÅŸ çapta deÄŸiÅŸiklik yapılmış ve Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığının yurtdışında da teÅŸkilatlanması saÄŸlanmıştır. Ancak 1982 sayılı Kanun, Anayasa Mahkemesi’nin 18.02.1979 tarih ve E.1979/25,K.1979/46 sayılı kararı ile iptal edilmiÅŸtir. Bu iptal sonucu, 633 sayılı Kanunun 1982 sayılı Kanunla deÄŸiÅŸtirilen maddeleri yürürlükten kalkmıştır. Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile çeÅŸitli kanun ve kanun hükmünde kararnameler, 633 sayılı Kanunun bazı maddelerini hükümsüz kılmıştır. Ancak 1/7/2010 tarihinde TBMM’de kabul edilen 6002 sayılı yasa ile; öncelikle iptalden doÄŸan boÅŸluÄŸun giderilmesi saÄŸlanırken aynı zamanda, toplumumuz açısından son derece önemli görevleri yerine getiren Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığının teÅŸkilat yapısının çağın gerekleri doÄŸrultusunda yeniden ÅŸekillendirilmesi saÄŸlanmaktadır.

1961 Anayasasında Diyanet İşleri Başkanlığının genel idare içinde yer alarak özel kanununda gösterilen görevleri yerine getireceği ifade edilirken, 1982 Anayasasında ise Başkanlığın görevlerini yerine getirirken uyması gereken kıstaslar da belirtilmiştir.

Kuruluşundan bugüne kadar gerek yurtiçindeki, gerekse yurtdışındaki vatandaş, soydaş ve dindaşlarımıza din hizmeti vermekte olan Diyanet İşleri Başkanlığı, Anayasada belirtilen ilkeler doğrultusunda üzerine düşen görevleri yerine getirebilmek ve daha iyi bir hizmet sunabilmek için yoğun çalışma içerisindedir. Bundan böyle de bu yöndeki çaba ve gayretleri, artarak devam edecektir.